Spreekwoorden


Hieronder heb ik een aantal spreekwoorden/gezegdes verzameld, waarin de kat een rol speelt of waarin het woord "kat" voorkomt.
Zo nu en dan staat er meer dan één versie en voor de duidelijkheid heb ik soms ook meer dan één omschrijving gegeven. Meestal is dit echter wel dezelfde betekenis maar is de omschrijving iets anders geformuleerd.
Het spreekwoord staat in het zwart, de omschrijving is rood.

Als je een spreekwoord weet dat er nog niet bij staat of een betekenis wilt toevoegen, laat het me dan weten via dit formulier, of zet je bijdrage in het gastenboek.



Aaipoes spelen.
  • Zich lief voordoen, om iets terug te krijgen.

Aai poes, stoute kat spelen.
  • Je weet niet wat je aan hem hebt; het ene moment reageert hij zus, het andere moment reageert hij zo.

Als de kat kon vliegen, was er geen spreeuw meer in de lucht.
  • Wordt gezegd tegen mensen die steeds maar weer het woordje "als" gebruiken.

Als de kat om de hete brij lopen.
  • Besluiteloos zijn.
  • Het wel willen, maar niet durven.
  • Rond de zaak heen praten om conflicten te vermijden.
  • Hij wil wel graag, maar weet niet hoe de zaak aan te pakken.

Als de kat in de val zit, dansen de muizen er omheen.
  • Misbruik maken van de situatie.

Als de kat in februari in de zon ligt, moet ze in maart weer achter het vuur.
  • Dat hoeft geen nader betoog; het spreekt voor zichzelf.

Als de kat is voorzien van handschoenen, kan zij geen muizen of ratten vangen.
  • Met overdreven voorzichtigheid kom je nergens.

Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.
Als de kat van honk is, dansen de muizen op tafel.
Als de kat van huis is, dansen de muizen.
Als de kat van huis is, dansen de muizen in het voorhuis.
Als de kat weg is, dansen de muizen.
Als de kat van huis is, dansen de muizen om de meelton.
  • Als er geen toezicht is halen de kinderen en de ondergeschikten hun hart op.
  • Als er geen controle is, kun je ongestoord je gang gaan.

Als de kat zich wast, komt er gewis een gast.
Als zich de poes zo wast, dan komt er wis een gast.
  • Als de kat zich uitgebreid wast, krijg je visite. (Oud volksgeloof)

Als je de beste plaats in huis witl, moet je eerst de kat verplaatsen.
  • Deze hoeft geen uitleg!

Als kat en hond leven.
Als kat en hond zijn.
  • Veel ruzie met elkaar maken.

Als katten muizen, mauwen/miauwen ze niet.
As de katten mûzje, miaukje se net. (Fries)
  • Tijdens het eten wordt er veel minder druk gepraat.
  • Wie eet, praat niet.
  • Een romantisch koppel hoor je niet

Als men de kat op het spek bindt, wil hij er niet van vreten.
Aij de kat op 't spek bint, wil ze 't nig vretten. (Twents)
As men de kat op 't spek bynt, wol se der net yn bite. (Fries)
  • Men moet iemand de nodige vrijheid laten, hij moet volgens zijn eigen natuur te werk kunnen gaan, want anders laat hij na wat hij graag zou doen.
  • Men moet een vrijer niet al te sterk aanmoedigen.
  • Iets waartoe men gedwongen wordt, doet men met tegenzin.
  • Aangeboden dienst is zelden aangenaam.

Bij nacht zijn alle katten grauw.
Bij avond zijn alle katjes grauw.
Bij nacht zijn alle katjes grauw en alle mondjes even nauw.
  • Men ziet geen onderscheid.
  • In het donker kun je niet goed zien of een vrouw mooi is of niet.
  • Als het erop aankomt, zijn we allen gelijk.
  • in het donker is niet te zien wat er gedaan moet worden

Bijkatteren.
  • Opknappen.

Bind een kat voor je knie, dan heb je vier ogen.
  • Extra voorzorgsmaatregelen nemen.

Daar is wat in, dat de kat niet lust.
  • Het eten is nog te heet.

Daar komt de zwarte kat in.
  • Daar komt ruzie van.

Dat is een kat en muis spelletje.
  • Het heen en weer gaan van uitlatingen.

Dat is geen katje om zonder handschoenen aan te pakken.
  • Iemand die zich goed weet te verweren.
  • Geen gemakkelijk persoon.
  • Geen eenvoudige opdracht, een "gevaarlijk" persoon.

Dat is geen kattenpis.
  • Dat is geen kleinigheid; niet gering.

Dat is niet voor de poes.
  • Dat is niet gemakkelijk.

Dat kan hond nog kat verstaan.
  • Je praat onzinnige taal.

Dat kost kat en kogel.
  • Dat is eigenlijk te duur.

Dat weet onze kat ook.
  • Dat begrijpt iedereen.

De beste kat kan een keer een muis missen.
Aan de beste kat kan een muis ontlopen.
  • Ook de knapste maakt fouten.

De bruid heeft de kat goed gevoerd.
  • Het is mooi weer op de huwelijksdag.

De heer gebiedt zijn knecht, de knecht zijn kat en de kat zijn staart.
  • In plaats van het werk zelf uit te voeren, probeer je het te delegeren aan een ander.

De kat bij de melk zetten.
  • Iemand uitdagen.

De kat de bel aanbinden.
Klik hier om het schilderij van Breugel over spreekwooorden te bekijken. Dit spreekwoord zit op de muur waar de man tegenaan loopt. Klik op de kat en je zult het zien. Ga met de cursor over het schilderij. De cursor verandert dan in een handje als je kunt klikken voor een spreekwoord.
  • Men komt bedrogen uit.
  • Een netelige kwestie ter sprake brengen.
  • Het gevaarlijkste werk doen.
  • De fabel vertelt dat de muizen hadden besloten een bel om de hals van de kat te hangen. Maar toen het zover was, had geen enkele muis het lef om het te doen.

De kat gaat de koorde op.
Nu komt de kat op het koord.
  • De poppen (zijn) aan het dansen.
  • Nu komt het probleem.

De kat heeft de lever gegeten.
  • De schuld afschuiven.

De kat heeft het gedaan.
De kat van de bakker heeft het gedaan.
  • Niemand is de schuldige
  • Een netelige kwestie ter sprake brengen.
  • Wordt meestal gezegd door iemand die zijn schuld niet wil toegeven.

De kat in de gordijnen jagen.
  • Ruzie uitlokken.

De kat in de kelder metselen.
  • De uitbarsting verhinderen, maar 't kwaad laten bestaan.
  • Iemand laten op een plaats, waar hij kwaad gedaan heeft en nog meer kwaad zal doen.

De kat in de ketel vinden.
  • De hond in de pot vinden: Te laat voor het eten; alles is op.

De kat(jes) in het donker knijpen.
  • In het geniep doen wat niet mag.
  • Stiekem kwaad doen.

De kat is in het garen.
Daar heb je de kat in 't garen.
  • Deze zaak is behoorlijk door elkaar.
  • Nu loopt alles in de war.

De kat kan het muizen niet laten.
  • Je kunt je ware aard niet verloochenen.

De kat komt een graatje toe.
  • Ook aan hem die weinig heeft bijgedragen, komt iets toe.

De kat komt op de koorde.
  • De poppen zijn aan 't dansen. De ruzie is een feit.

De kat kon 't spek wel zien, maar niet krijgen. (Fries)
  • De druiven waren zuur.

De kat krabt de krullen van de trap.
  • Een zogenaamde tongbreker. Zeg dit maar eens tien keer snel achter elkaar.

De kat ligt er op.
  • Een voorteken dat het steeds verkeerd gaat.

De kat muist het best als ze jongen heeft. (Vlaams)
  • Die kinderen heeft, zorgt dat er flink wat verdiend wordt.

De kat op het spek binden.
De kat bij het spek zetten.
  • Iemand in verleiding brengen.

De kat sturen.
  • Niet op komen dagen.

De kat uit de boom kijken.
  • Een afwachtende houding aannemen.
  • Rustig afwachten hoe de zaak afloopt en dan toeslaan.

De kat zal met mijn (lege) maag niet weglopen.
  • Veel gegeten hebben.

De kat zit in de gordijnen.
  • Er is ruzie.

De kat zit in de horloge.
  • Gentse uitdrukking voor: (gezins-)ruzie.

De meid en de kat hebben altijd wat; de knecht en de hond wachten tot het komt.
  • Meid en kat hunnen voor zichzelf zorgen; hond en knecht kunnen dat niet.

De poes laten slapen als de maan achter de kerk staat.
  • Geen lichamelijke gemeenschap hebben tijdens de menstruatie.

De poes op de bak zetten.
  • Naar de wc gaan.

Degeen die met de kat speelt, wordt erdoor gekrabd.
  • Als je het gevaar opzoekt, kom je erin om.

Die geen katten lijden mag, zal nooit een mooie vrouw krijgen.
  • Als je niet van katten houdt, zul je nooit een lieve of mooie vrouw krijgen.

Die met het katje speelt, wordt eraf gekrabd. (Vlaams)
  • Die het gevaar zoekt, komt erin om.

Die over de kat komt, komt ook wel over de staart.
  • Als men een grote uitgave moet doen, dan maakt een beetje meer ook niet meer uit.

Dit wordt katjesspel.
  • Dit wordt vechten.
  • Meestal loopt het spelen met de kat uit op een paar krabbels bij de eigenaar.

Een antieke kater hebben.
  • Nog last hebben van de kater van een paar dagen geleden.

Een gepraamde kat zal dwars door de ramen vliegen om meer ruimte te hebben.
  • In verlegenheid gebracht, doet men vreemde dingen.
  • Wie in nood verkeert, doet onverwachte dingen.

Een kat een kat noemen.
  • Duidelijke taal spreken.
  • Precies zeggen waar het op staat.

Een kat heeft negen(zeven) levens.
  • Veerkrachtig zijn.

Een kat in de zak kopen.
  • Een slechte aankoop. Men komt bedrogen uit.
  • Iets kopen zonder het gezien te hebben; bedrogen worden.
  • Ontleend aan het volksverhaal dat de duivel een wisseldaalder geeft, als men hem op een kruising een kat geeft. Als de duivel de zak opendoet, zit er wat anders in.

Een kat in het nauw maakt rare/vreemde sprongen.
Een benauwde kat maakt rare sprongen.
  • In verlegenheid gebracht, doet men vreemde dingen.
  • Wie in nood verkeert, doet onverwachte dingen.

Een kat komt altijd weer op zijn pootjes terecht.
  • Alles komt wel in orde.

Een kat met fluwelen pootjes vangt geen muizen.
  • Met overdreven voorzichtigheid kom je nergens.

Een kat(je) krijgen.
  • Een uitbrander krijgen.

Een kater hebben.
  • Beroerd zijn na het drinken van veel alcohol.

Een katte(n)rug maken.
  • Diep buigend groeten.

Een poesje vangen.
  • Minnehandel drijven, oftewel op vrijersvoeten zijn.

Een slapende kat vangt geen rat. (Vlaams)
Een slapende kat vangt geen muizen.
  • Een luiaard zal niet vooruit komen in de wereld.
  • Men moet op zijn tellen passen.

Een vogeltje voor de kat zijn.
  • Een makkelijke prooi zijn.
  • Opgegeven zijn.
  • Reddeloos verloren zijn.

Een vrouw en een poes horen in hoes.
  • Een vrouw hoort thuis (bij het gezin) te zijn.

Een zwarte kat is een slecht voorteken.
  • Berust op het oude bijgeloof dat een ongeluk ons treffen zal als een zwarte kat ons pad kruist.

Er de kat insteken.
  • Ermee ophouden.

Er is geen kat.
  • Er is niemand.

Er omheen draaien als een kat om de hete brij.
  • Besluiteloos zijn.
  • Het wel willen, maar niet durven.
  • Rond de zaak heen praten om conflicten te vermijden.
  • Hij wil wel graag, maar weet niet hoe de zaak aan te pakken.

Er uitzien als een verzopen kat.
  • Drijfnat zijn.

Ergens een kater aan overhouden.
  • Met een slecht gevoel achter blijven.

Geen kat.
  • Niemand.

Geen twee katten aan een muis, zo ook geen twee vrouwen in een huis.
  • Twee vrouwen in één huis met één man gaat nooit goed.

Het anker achter de kat werpen/zetten.
  • Het zeemansleven vaarwel zeggen. Kat betekent hier: paal op de kade.
  • Men heeft genoeg verdiend, ophouden met werken.

Het eerste gewin is kattengespin.
Eerste winst is katjeswinst.
De earste winst is kattewinst. (Fries)
Het eerste gewin is kattegespin (en 't leste gewin gaat het beurzeken in). (Vlaams)
  • Wat men in het begin wint, moet men later vaak weer verliezen.
  • De hele strijd is nog niet gewonnen als men de eerste veldslag wint.
  • Wie het eerste spelletje wint, verliest soms alle volgende spelletjes.

Het is net een kat als andermans kat.
  • Het is niets bijzonders.

Het katje van de baan.
  • Degene die baas speelt.
  • De belhamel van de straat.

Het maakt niet uit of je door de hond of de kat gebeten wordt.
  • Er is altijd wel wat.
  • Alle kwaad is kwaad.
  • Het maakt geen verschil.
  • Als je toch voor de schade moet opdraaien, maakt het niet uit wat de oorzaak is.

Het muist wat van katten komt.
  • Men volgt zijn aangeboren aard.
  • Kinderen hebben de aard van hun ouders.

Het zal regenen, want de kat zit met haar rug naar het vuur.
  • Er is slecht weer op komst, Gebaseerd op een oud volksgeloof.

Hij glimt als een kaarsenmakerskat in het donker.
  • Grappig bedoelde uitspraak voor iemand die heel netjes gekleed is en opgetut.

Hij heeft de kat gestuurd.
  • Hij is niet op komen dagen.

Hij heeft de poes gestuurd
  • Hij is niet op komen dagen.

Hij heeft de zwarte kat gezien.
  • Hij heeft daar iets verschrikkelijks gezien, dat hem die plaats doet mijden. Wordt meestal schertsend bedoeld als iemand een ander eigenlijk mijdt.

Hij heeft een kat op het anker gezet.
  • Hij kan leven van het verdiende geld.

Hij is zo vriendelijk als een arm vol jonge katten.
  • Hij is onvriendelijk.

Hij is zo welkom als een kat in de melkkamer.
  • Hij is hier helemaal niet welkom.

Hij meent dat keizers kat zijn nicht is.
  • Doen alsof men belangrijk is.

Hij moet aan de kat of aan de kaas.
  • Kiezen of delen. Meestal een verplichte keuze uit onaangename zaken.

Hij speelt met hem, als de kat met de muis.
  • Hij geeft zijn slachtoffer telkens weer enige hoop, maar uiteindelijk is hij genadeloos.

Hij stapt als een kater in de morgendauw.
  • Hij loopt heel voorzichtig.

Hij weet er net zo veel van als de kat van het wafelbakken.
  • Een vraag als het over iemand gaat die van een bepaalde taak niets terecht brengt.

Hoe eer de vogel zingt hoe eer de kat hem wringt.
  • Je moet niet te vroeg juichen, er kan altijd nog wat tegen zitten.

Hoezo een man? Nee bedankt! Ik heb al een kat.
  • Deze hoeft geen uitleg.

Iemand een oud kattebakkes geven.
  • Het gezicht van iemand met geweld "bewerken".

Ik heb nog andere katten te geselen.
  • Ik heb nog meer te doen.

Ik mag gaarne vis zien, zei de kat en at ze blindelings op.
  • Een woordspeling.

In de kattebak zijn.
  • Niet erg goed zijn.

In het donker zijn alle katten/katjes grauw.
  • In het donker zie je geen verschil tussen mooi en lelijk.
  • In het donker zie je geen details meer, is iedereen hetzelfde.
  • Dan kan men niet onderscheiden wat men doet.
  • in het donker is niet te zien wat er gedaan moet worden

In katzwijm liggen.
  • Een kortstondige flauwte hebben.

In katzwijm vallen.
  • Een kortstondige flauwte krijgen.
  • Zoals vaak bij een kat die een behoorlijke val maakt, doch al weer snel in orde is.

't Is net een kat als andermans kat.
  • 't is niets bijzonders.

Je kunt een wilde kat niet zonder handschoenen aanpakken.
  • Iemand die het ergens niet mee eens is, kan heel onhandelbaar worden.

Je moet de kat niet op het spek binden.
  • Als je wilt, dat iemand iets niet doet, moet je hem ook niet in verleiding brengen.

Je voelen als een kat in een vreemd pakhuis.
  • Je niet zo fijn voelen in vreemde omgeving.

Kan de kat ook appelbrij koken? (Gronings)
  • Een vraag als het over iemand gaat die van een bepaalde taak niets terecht brengt.

Kat en muis spelen.
  • Het heen en weer gaan van uitlatingen.

Kat in het bakkie.
  • Een makkie.

Katjes die muizen miauwen niet.
  • Mensen die eten, praten niet.
  • Tijdens het eten wordt er veel minder druk gepraat.

Katjesspel.
  • Flirten.

Kattebelletje.
  • Een klein briefje, een kort berichtje.
  • Een slecht verzorgd schriftelijk bericht.
  • Herkomst: cartabello (Italiaans): boekje, register.

Kattenkwaad uithalen.
  • Ondeugende dingen doen.

Leven als kat en hond.
  • Altijd ruzie hebben.

Maak dat de kat maar wijs.
  • Daar geloof ik niets van.

Mannen en honden gaan hun ronden, katten en wijven dienen thuis te blijven.
  • Mannen kunnen ongestoord uit gaan, vrouwen dienen thuis te blijven.

Men moet de kat niet aan de kaas laten komen.
  • Iemand in verleiding brengen.

Men stuurt een kat naar Engeland en hij zegt miauw als hij weer thuiskomt.
  • Als men iemand op pad stuurt die niet voor die taak geschikt is, komt hij even wijs en overrichterzake terug.

Met iemand spelen als de kat met de muis.
  • Iemand voor de gek houden.

Met kat en met muis.
  • Met het hele huishouden. Met pak en zak.

Mis poes.
  • Niet gelukt..

Nu komt de kat op het koord.
  • Nu komt het probleem.

Om het vet likt de kat de braadpan.
  • Iets doen om er voordeel uit te halen.
  • Omwille van het loon doet men een werk.
  • Voor iets profijtelijks is men bereid iets te doen wat men normaal niet zou doen.

Omwille van de/het smeer likt de kat de kandeleer.
  • Iets doen om er voordeel uit te halen.
  • Omwille van het loon doet men een werk.
  • Voor iets profijtelijks is men bereid iets te doen wat men normaal niet zou doen.
  • Mensen doen dikwijls heel gedienstig, vooral ten opzichte van mensen met geld of macht, om er zelf voordeel van te krijgen. (Het lijkt alsof de kat ijverig aan het poetsen is, maar hij doet het voor eigen voordeel).

Oude katten lusten ook melk.
  • Schampere opmerking over een oude man die er met een veel jongere vrouw vandoor gaat. (Een oude bok lust ook nog wel een groen blaadje.)

Sparen, daar is de kat aan dood gegaan. (Gronings)
  • Als men altijd alles zo zuinig mogelijk doen wil, dan is er geen aardigheid meer aan het leven, dus neem het er maar van.

Staan te kijken als een kat in een vreemd pakhuis.
  • Erg verwonderd staan kijken.
  • Niet weten hoe een zaak aan te pakken.

Strelende katjes halen 't vlees uit de pot.
  • Wacht u voor vleiers.

Twee vrouwen in één huis, twee katten aan één muis.
  • Twee vrouwen bij elkaar ruziën en praten aan één stuk door.

Twee meesters in een huis, twee katten voor een muis, twee honden aan een been, komen zelden overeen.
  • Als je iets moet delen, loopt het vaak op ruzie uit. Verdeeldheid.

Van geven kan mijn kat niet leven.
  • Als men het moet hebben van giften en gaven dan valt het niet mee.

Van geven sterft de kat van de smid. (Fries)
  • Als men het moet hebben van giften en gaven dan valt het niet mee.

Van katoen geven.
  • Er vaart achter zetten.
  • Zich flink inspannen.
  • Een berisping geven.

Van kattekwaad tot erger.
  • Van de kleine misdaad naar de grote.

Vogeltjes die vroeg zingen zijn voor de poes.
  • Wie vroeg geniet, komt er bekaaid van af.
  • Wie zo vroeg wil genieten komt bedrogen uit.
  • Verloren zijn.

Voor de kat z'n viool.
  • Iets voor niets gedaan hebben; zonder resultaat.

Voor de poes zijn.
  • Verloren zijn.

Voor het graan dat een muis opeet kan men een kat onderhouden.
  • Een zeer goede investering.

Voorkom een kater, blijf dronken.
  • Vooral door blijven drinken.

Wanneer de kat voor haar zelven muist, dan muist ze nauw. (Vlaams)
  • Verdeeldheid.

Wat een kattig mens is dat!
  • Een niet aardig persoon.

Wat men spaart uit de mond krijgt dikwijls de kat of de hond.
  • Wat je weggeeft, komt niet altijd op de juiste plaats terecht.

Wordt men niet door de kat gebeten, dan wel door de kater.
  • Er is altijd wel wat.
  • Alle kwaad is kwaad.
  • Het maakt geen verschil.
  • Als je toch voor de schade moet opdraaien, maakt het niet uit wat de oorzaak is.

Zich als een kat in een vreemd pakhuis voelen.
  • Zich niet op z'n gemak voelen.

Zich katoen houden.
  • Zich stil, bedaard, rustig houden.

Zich weren als een kat in de krullen.
  • Zich fel verweren.

Zien als een kat in het donker.
  • Goede ogen hebben.

Zij heeft de kat aan de kaas laten komen.
  • Zij is in verwachting geraakt.

Zij heeft de kat niet gevoerd.
  • Een gezegde, wanneer het op de trouwdag slecht weer is; een teken dat het huwelijk niet gelukkig zal zijn.
  • De kat was het dier van Freia, de oud-Germaanse godin van de liefde en het huwelijk. Wanneer de bruid verzuimde de kat goed te verzorgen, dan was Freia haar niet goed gezind.

Zij heeft de poes gestuurd
  • Ze is niet op komen dagen.

Zij is een kattenkop.
  • Zij is een pinnig, venijnig persoon.

Zij is het katje van de baan.
  • Zij is er altijd vlug bij.

Zij is niet voor de poes.
  • Ze is niet makkelijk.

Zij is poeslief.
  • Zich lief voordoen, om iets terug te krijgen.

Zijn kat heeft jongen.
  • Hij heeft het naar zijn zin

Zijn katje krijgen.
  • Zijn salaris ontvangen bij de Koninklijke Marine. Katje=salaris in het Maleis.

Zijn kat sturen.
  • Niet op komen dagen.
  • Niet op de uitnodiging ingaan

Zo geslepen als een kat die met een muis speelt.
  • Uitgekookt zijn.

Zo wordt de kat in de kelder gemeestert
  • Halve maatregelen verergeren de kwaal en roeien haar niet uit.

Zo mooi als poes.
Zij was poesmooi.
  • Erg mooi (opgetut).
  • Bijzonder met een eigen prestatie ingenomen zijn.
  • Naar de kat die zich schoonwast.

Zo vals zingen als een kat.
  • Erg vals zingen.

Zo wijs als Salomo(n)'s kat.
  • Schijnbaar wijs (maar in feite niet wijs).

Zo ziek als een kat.
Zo misselijk als een kat.
  • Erg ziek zijn. De reden is dan eigenlijk dat je veel te veel hebt gegeten.

Zoek geen drie benen aan een kat.
  • Zoek niet iets, wat er niet is.

Zuipen als een kater.
  • Ontzettend veel sterke drank drinken

Losse woorden:

Duivekater, droelikater, drommelkater, blikskater, donderkater, dekselkater, bullerkater, bullkater.
  • Wat duivel!
  • Verdikkeme!

Poespas.
  • Drukte om niets.
  • Flauwe kul.